SAP Çek ve Senet Yönetimi: F-36, F-33, F-34 Rehberi

TL;DR

SAP'ta çek ve senetler, müşteri ve satıcı hesaplarında özel defteri kebir (özel GL) göstergeleriyle ayrı alt bakiyeler olarak izlenir. Alınan senet F-36 ile, senet iskontosu F-33 ile, tahsile verme F-34 ile kaydedilir; iskonto edilen senetlerin rücu riski vade sonrasında F-20 veya FBW4 ile kapatılır. Türkiye'de portföy, ciro, teminat ve karşılıksız durumlarının izlenmesi için standart yapı genellikle bir çek-senet takip uygulamasıyla tamamlanır.

Çek ve Senet Neden Özel GL ile Yönetilir?

Türkiye'de vadeli satış ve satın almanın önemli bir kısmı çek ve senet ile yapılır. Tekdüzen hesap planında bu kıymetler ayrı hesaplarda izlenir: 101 Alınan Çekler, 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri, 121 Alacak Senetleri ve 321 Borç Senetleri. SAP'ta ise müşteri ve satıcı hesapları tek bir mutabakat hesabına bağlı olduğu için bu ayrım özel GL göstergeleri ile sağlanır.

Özel GL göstergesi, cari hesapta kaydedilen bir kalemin standart mutabakat hesabı (örneğin 120) yerine alternatif bir mutabakat hesabına (örneğin 121) gitmesini sağlar. Standart sistemde müşteri tarafında W (alacak senedi) göstergesi, ödeme talebi için R göstergesi tanımlıdır. Türkiye projelerinde çek için ayrı bir gösterge (örneğin Ç veya C) oluşturulması yaygındır. Tanımlar FBKP üzerinden veya müşteri tarafı için OBXR ile yapılır; her gösterge için mutabakat hesabı ile özel GL hesabı eşleştirilir.

Bu yapının faydası, müşterinin bakiyesinin tek ekranda hem açık faturalar hem portföydeki senetler olarak görülmesidir. FD10N ve FBL5N raporlarında "Özel GL işlemleri" seçimi işaretlendiğinde senet kalemleri ayrı satırlarda listelenir. Kredi limiti kontrolünde (UKM_BP veya FD32) senetlerin riske dahil edilip edilmeyeceği de bu göstergeler üzerinden yönetilir.

Alınan Senet ve Çek Süreci: F-36, F-33, F-34

Alınan senedin yaşam döngüsü SAP'ta dört adımda ilerler:

| Adım | İşlem Kodu | Muhasebe Etkisi |

|---|---|---|

| Senedin alınması | F-36 | 121 (özel GL W) borç / 120 alacak, fatura denkleştirilir |

| Bankaya iskontoya verme | F-33 | Banka borç, iskonto gideri borç / senet risk hesabı alacak |

| Bankaya tahsile verme | F-34 | 121 kalemi tahsildeki senetler hesabına aktarılır |

| Risk kapatma / tahsil | F-20, FBW4 | Senet kalemi ile risk hesabı karşılıklı kapatılır |

F-36 ile senet kaydedilirken vade tarihi, keşide yeri, keşideci ve banka bilgileri belge kalemindeki senet alanlarına girilir. Aynı ekranda denkleştirilecek fatura seçildiğinde fatura kapanır ve borç tutarı özel GL göstergeli senet kalemine taşınır. Böylece cari hesabın toplam riski değişmez, yalnızca sınıflandırması değişir.

İskontoda (F-33) senet kalemi hemen kapanmaz. Çünkü borçlu ödeme yapmazsa banka tutarı şirkete rücu eder. SAP bu riski "iskonto edilen senetler" (contingent liability) hesabında tutar. Vade tarihi ve OBA9'da tanımlanabilen protesto süresi geçtikten sonra FBW4 ile toplu olarak veya F-20 ile tek tek risk ters kaydı yapılır; senet kalemi ile risk kalemi karşılıklı denkleştirilir.

Tahsile vermede (F-34) senet bankaya yalnızca tahsil amacıyla gönderilir. Banka tahsil ettiğinde elektronik banka ekstresi (FF_5 veya Fiori "Manage Bank Statements") üzerinden gelen hareket ile tahsildeki senet kalemi kapatılır. Ekstre arama dizgilerinde senet numarasının referans alanına yazılması, bu eşleştirmenin otomatik çalışmasını sağlar.

Verilen Çek ve Borç Senedi: F-40 ve F110

Satıcıya verilen senet F-40 ile kaydedilir. Satıcının açık faturası denkleştirilir, borç 321 Borç Senetleri hesabına bağlı özel GL göstergeli kaleme taşınır. Vade geldiğinde banka ödemesi F-53 veya banka ekstresi ile yapılır ve senet kalemi kapatılır. Verilen çekler için 103 hesabına bağlı ayrı bir gösterge kullanılır; çek numaraları FCHI ile tanımlanan çek lotlarından takip edilebilir.

Yüksek hacimli işletmelerde borç senetleri otomatik ödeme programı ile de üretilebilir. FBZP'de "senet" niteliğinde bir ödeme yöntemi tanımlanır; F110 çalıştığında satıcı faturaları denkleştirilir ve senet kalemleri oluşturulur. Ödeme yönteminde "Bill of exchange" ve "senet vadesi" parametreleri, senet vadesinin fatura vadesinden mi yoksa sabit gün sayısından mı hesaplanacağını belirler.

**Ciro edilen çek ve senetler**

Türkiye'de müşteriden alınan çeklerin satıcıya ciro edilmesi çok yaygındır. Standart SAP'ta bu işlem, müşteri tarafındaki çek kaleminin kapatılıp satıcı borcunun karşılanması şeklinde F-51 veya özel geliştirilmiş bir işlemle kaydedilir. Ancak standart yapı, bir çekin hangi satıcıya ciro edildiğini, teminata verilip verilmediğini veya karşılıksız çıkıp çıkmadığını tek ekranda izleyemez. Bu nedenle Türkiye'deki SAP kurulumlarının büyük bölümünde portföy durumlarını (portföyde, tahsilde, teminatta, ciro edildi, karşılıksız, protestolu) yöneten bir Z tablo ve raporla desteklenen çek-senet modülü kullanılır.

Dönem Sonu: Reeskont, Raporlama ve Kontroller

VUK 281 ve 285. maddeleri, vadeli çek ve senetlerin bilanço gününe indirgenmesine (reeskont) imkan tanır. TFRS tarafında ise TFRS 9 kapsamında etkin faiz yöntemiyle iskonto zorunludur. SAP'ta reeskont genellikle portföydeki senetleri FBL5N / FBL1N veya ACDOCA üzerinden okuyan bir program ile hesaplanır ve FBS1 ile ters kayıtlı olarak atılır; yeni dönemin başında F.81 ile otomatik ters kayıt yapılır. Paralel muhasebe kullanan şirketlerde VUK ve TFRS ledger'ları için farklı oranlar uygulanabilir.

Dönem sonu kontrol listesi:

Sıkça Sorulan Sorular

**SAP'ta çek ve senet için ayrı bir modül var mı?**

Standart SAP FI'da ayrı bir modül yoktur; çek ve senetler özel GL göstergeleri ve bill of exchange işlemleri (F-36, F-33, F-34, F-40) ile yönetilir. Türkiye'ye özgü ciro, teminat ve karşılıksız takibi için çoğu şirket bir Z uygulama veya yerel çözüm ortağı ürünü kullanır.

**Alınan çek için W göstergesini kullanabilir miyim?**

Teknik olarak kullanılabilir, ancak 101 ve 121 hesaplarının ayrı izlenmesi gerektiği için çek ve senet için ayrı özel GL göstergeleri tanımlamak önerilir. Böylece FBL5N'de filtreleme, kredi riski ve dönem sonu raporlaması daha net olur.

**İskonto edilen senet neden hâlâ açık görünüyor?**

Çünkü borçlu ödemezse banka tutarı şirkete rücu eder. SAP bu riski vade ve protesto süresi dolana kadar açık tutar. Süre dolduktan sonra FBW4 ile toplu veya F-20 ile tek tek risk kapatması yapılmalıdır.

**Karşılıksız çıkan çek nasıl kaydedilir?**

Tahsildeki veya portföydeki çek kalemi ters kayıtla (FB08 veya F-20) müşterinin normal alacağına geri alınır ve takipteki alacaklar için tanımlanan ayrı bir özel GL göstergesine (128 Şüpheli Ticari Alacaklar ile eşleşen) aktarılır. Ciro edilmiş bir çek karşılıksız çıkarsa, satıcıya olan borç da yeniden açılmalıdır.

**S/4HANA'da Fiori ile senet işlemleri yapılabiliyor mu?**

Senet işlemleri S/4HANA'da da SAP GUI işlem kodlarıyla (F-36, F-33, F-34, F-40) yürütülür; Fiori'de bu işlemler için yaygın kullanılan karşılıklar sınırlıdır. Raporlama tarafında ise "Manage Customer Line Items" ve "Manage Supplier Line Items" uygulamalarında özel GL göstergesi filtresi kullanılabilir.

---

Çek ve senet süreçleri, Türkiye'de nakit akışını ve kredi riskini doğrudan etkileyen ancak standart SAP'ta en çok yerelleştirme ihtiyacı duyan alanlardan biridir. CONSULANT olarak özel GL tasarımından iskonto ve risk kapatma süreçlerine, ciro takibinden reeskont hesaplamasına kadar çek-senet yapınızı uçtan uca kuruyor ve iyileştiriyoruz. Mevcut kurulumunuzu birlikte değerlendirmek için [bizimle iletişime geçin](/iletisim).

**CONSULANT | SAP FI · CO · PA · ABAP Danışmanlık**