SAP Döviz Değerlemesi: FAGL_FCV ve Kur Farkı Muhasebesi

TL;DR

SAP döviz değerlemesi, dönem sonunda açık dövizli kalemlerin (borç, alacak, banka) cari kura göre yeniden hesaplanmasını sağlar. Gerçekleşmemiş kur farkları FAGL_FCV (S/4HANA) veya F.05 (ECC) ile muhasebeleştirilir; dönem kapanışında zorunlu bir adımdır. Değerleme yöntemi OB09'da, kur tipleri OB08'de yapılandırılır.

Gerçekleşmiş ve Gerçekleşmemiş Kur Farkı Nedir?

Dövizli işlem yapan her şirket iki tür kur farkıyla karşılaşır:

**Gerçekleşmiş Kur Farkı:** Dövizli bir kalem fiilen tahsil edildiğinde veya ödendiğinde, kayıt tarihindeki kur ile ödeme/tahsilat tarihindeki kur arasındaki farka denir. SAP'ta F-53 veya F-58 ile ödeme yapıldığında sistem otomatik olarak bu farkı hesaplar ve ilgili GL hesabına yazar.

**Gerçekleşmemiş Kur Farkı:** Dönem sonunda henüz kapatılmamış açık dövizli kalemlerin (vadesi gelmemiş alacak/borç, döviz banka hesabı) güncel kura göre yeniden değerlenmesinden kaynaklanır. Bu fark geçici niteliktedir; bir sonraki dönemde ters kayıt (reversal) ile iptal edilir.

Türkiye'de hem VUK hem TFRS çerçevesinde dönem sonu döviz değerlemesi zorunludur. VUK 280. madde, yabancı para cinsinden alacak ve borçların değerleme günündeki T.C. Merkez Bankası döviz alış kuruyla değerlenmesini öngörür. TFRS'de ise IAS 21 standardı geçerlidir.

| Kavram | Açıklama |

|---|---|

| Gerçekleşmiş kur farkı | Ödeme/tahsilat anında oluşur, kesindir |

| Gerçekleşmemiş kur farkı | Dönem sonu değerlemesiyle oluşur, geçicidir |

| Delta posting | Yalnızca önceki değerlemeye göre artış/azalışı kaydeder |

| Reversal | Değerleme kaydının bir sonraki dönem başında iptali |

FAGL_FCV ile Değerleme Nasıl Çalışır?

S/4HANA'da döviz değerlemesi FAGL_FCV t-kodu ile çalıştırılır. ECC sistemlerde muadili F.05'tir. Temel çalışma mantığı şöyledir:

1. Sistem, seçilen GL hesaplarındaki ve alt defterlerdeki (müşteri/tedarikçi) tüm açık dövizli kalemleri tarar.

2. Her kalem için kayıt anındaki kur ile değerleme günündeki kur karşılaştırılır.

3. Fark mevcutsa sistem "kur farkı" kaydı oluşturur; karşı hesap OB09'da tanımlı kur farkı GL hesabıdır.

4. Delta posting seçiliyse yalnızca bir önceki değerlemeye göre değişim kaydedilir.

5. Reversal tarihi girilirse sistem bir sonraki dönemin ilk gününde otomatik ters kayıt oluşturur.

**FAGL_FCV Ekranında Temel Parametreler:**

| Parametre | Açıklama |

|---|---|

| Değerleme tarihi | Genellikle dönem sonu (31.01., 28.02. vb.) |

| Kur tipi | M (ortalama), B (alış), G (satış) — OB08 ile tanımlanır |

| Değerleme yöntemi | OB09'da tanımlı (örn. BEW00) |

| Delta postings | Yalnızca değişimi kaydet (önerilir) |

| Reversal tarihi | Bir sonraki dönemin ilk günü girilir |

| Simülasyon modu | Kayıt oluşturmadan sonucu görüntüle |

İlk çalıştırmada simülasyon modu aktif tutularak etkilenen kalemler ve tahmini kur farkı tutarları incelenmelidir. Onay sonrası gerçek mod çalıştırılır.

| T-Kodu | İşlev |

|---|---|

| FAGL_FCV | Döviz değerlemesi çalıştır (S/4HANA) |

| F.05 | Döviz değerlemesi çalıştır (ECC) |

| OB09 | Değerleme yöntemi yapılandır |

| OB08 | Kur tipi ve kurları tanımla |

| TCURF | Kur dönüşüm faktörleri |

| OB07 | Geçerli kur tiplerini tanımla |

OB09: Değerleme Yöntemi Yapılandırması

OB09, döviz değerlemesinin hangi kurala göre yapılacağını belirleyen yapılandırma t-kodudur. Her değerleme yöntemi bir "valuation method" kodu taşır (örn. BEW00 standart SAP metodudur). Bu ekranda şu ayarlar yapılır:

**Değerleme Yaklaşımı:**

**GL Hesap Ataması:**

OB09'da döviz değerleme hesapları da atanır. Kur farkı gider hesabı, kur farkı gelir hesabı ve denge hesabı (balance sheet adjustment) tanımlanır. Bu hesaplar şirket koduna, GL hesabına ve kur tipine göre ayrıştırılabilir.

**Türkiye uygulamasında:** VUK değerlemesi için genellikle "Only post if loss" seçilir ve TCMB döviz alış kuru kullanılır. TFRS değerlemesi için ayrı bir değerleme yöntemi ve paralel defter (non-leading ledger) kullanmak standart yaklaşımdır.

Türkiye'de Döviz Değerlemesi: TFRS ve VUK Yaklaşımı

Türkiye'de faaliyet gösteren SAP kullanıcıları iki farklı muhasebe standardına göre değerleme yapmak zorundadır:

**VUK Değerlemesi:**

Vergi Usul Kanunu'na göre, dövizli alacak ve borçlar dönem sonunda T.C. Merkez Bankası döviz alış kuruyla değerlenir (TCMB kuru genellikle M kur tipiyle girilir). Değerleme; ticari alacaklar, ticari borçlar ve döviz banka hesaplarını kapsar. Değerleme farkları finansman geliri/gideri hesaplarına kaydedilir.

**TFRS Değerlemesi:**

IAS 21'e göre parasal kalemler kapanış kuruyla (closing rate) değerlenir; kur farkları gelir tablosuna yansıtılır. Sermaye kalemlerindeki (özkaynak) tarihsel kur korunur. SAP'ta bu ayrıştırma paralel defter (non-leading ledger) yapısıyla sağlanır: VUK leading ledger 0L'de, TFRS ek defterde (örn. L2) tutulur.

**Pratik Öneri:**

İki standart arasındaki fark için ayrı değerleme yöntemleri (OB09) ve ayrı kur tipleri (OB08) tanımlanmalıdır. FAGL_FCV çalıştırılırken hedef defter seçilerek her standart için ayrı değerleme kaydı oluşturulur. Bu yapı, hem yasal raporlama hem TFRS konsolidasyonu için gerekli veriyi sağlar.

Sık Sorulan Sorular

**FAGL_FCV ve F.05 arasındaki fark nedir?**

F.05 ECC sistemlere özgüdür; S/4HANA'da bu işlev FAGL_FCV t-koduyla yapılır. FAGL_FCV, Universal Journal (ACDOCA) mimarisine entegre çalışır; paralel defter ve belge bölme (document splitting) desteği sunar. ECC'deki F.05'te bu özellikler kısıtlıdır.

**Reversal (ters kayıt) neden gereklidir?**

Gerçekleşmemiş kur farkı geçici bir kalemdir. Bir sonraki dönemde aynı kalem ödendiğinde veya yeniden değerlendiğinde, önceki değerleme kaydı tersine çevrilmezse çift sayım oluşur. Bu nedenle FAGL_FCV'de reversal tarihi girilmesi standart uygulamadır.

**Hangi GL hesapları değerlemeye dahil edilmelidir?**

Dövizli bakiye taşıyan tüm GL hesapları: ticari alacaklar (reconciliation accounts), ticari borçlar, döviz banka hesapları ve dövizli avans hesapları. Reconciliation hesapları doğrudan seçilemez; müşteri/tedarikçi alt defteri aracılığıyla dahil edilir.

**Delta posting neden önerilir?**

Delta posting, yalnızca bir önceki değerlemeye göre artışı veya azalışı kaydeder. Bu, muhasebe kayıtlarını daha temiz tutar; kapanış dönemindeki farkın tamamını değil, yalnızca değişim tutarını gösterir. Büyük portföylerde gereksiz kayıt sayısını önler.

**Değerleme sonrası fatura ödenirse ne olur?**

Değerleme sonrası fatura ödendiğinde SAP iki işlem gerçekleştirir: (1) reversal kaydıyla geçici değerleme iptali, (2) ödeme anındaki kur ile kayıt kurunun farkına göre gerçekleşmiş kur farkı kaydı. Net etki: her iki kur farkı türü de doğru muhasebeleşmiş olur.

---

CONSULANT ile SAP Döviz Değerlemesi Yapılandırmasını Doğru Kurun

Paralel muhasebe, VUK/TFRS değerleme yöntemleri ve FAGL_FCV yapılandırması konularında danışmanlarımız size destek olur. [İletişime geçin](/iletisim)

**CONSULANT | SAP FI · CO · PA · ABAP Danışmanlık**