SAP Avans Yönetimi: F-47, F-48, F-29 Rehberi

TL;DR

SAP'ta tedarikçiye verilen ve müşteriden alınan avanslar (down payment), özel GL göstergesi (Special G/L Indicator) A ile normal cari bakiyeden ayrı izlenir ve bilançoda 159 Verilen Sipariş Avansları / 340 Alınan Sipariş Avansları hesaplarına otomatik yansır. Süreç üç adımdan oluşur: avans talebi (F-47 / F-37), avans kaydı (F-48 / F-29) ve fatura sonrası mahsup (F-54 / F-39). Yapılandırma OBYR (tedarikçi) ve OBXR (müşteri) üzerinden yapılır.

SAP'ta Avans (Down Payment) Nedir? Özel GL Mantığı

Avans, mal veya hizmet teslim edilmeden önce yapılan ödeme ya da tahsilattır. Muhasebe açısından avans bir borç/alacak kapatma işlemi değil, ayrı bir varlık veya yükümlülüktür. Bu nedenle SAP avansları normal satıcı/müşteri mutabakat hesabına (320 / 120) değil, özel GL göstergesiyle bağlanan alternatif mutabakat hesabına kaydeder.

| Özel GL Göstergesi | Anlamı | Bilanço Etkisi |

|---|---|---|

| A | Avans (Down Payment) | Var — 159 / 340 |

| F | Avans Talebi (Down Payment Request) | Yok — not kaydı (noted item) |

| I | Yatırım avansı (örnek özel tanım) | Var — 259 vb. |

Avans talebi (F göstergesi) bir "noted item"dır: genel muhasebeye kayıt atmaz, yalnızca cari hesap kaleminde görünür ve F110 otomatik ödeme programı tarafından ödenebilir. Gerçek ödeme yapıldığında kalem A göstergesiyle muhasebeleşir ve bilançoya yansır.

Bu ayrım iki açıdan kritiktir: (1) Bilançoda avanslar ticari borç/alacak ile netleştirilmez, TDHP'ye uygun olarak ayrı gösterilir. (2) FBL1N ve FBL5N raporlarında avanslar ayrı filtrelenerek açık avans takibi yapılabilir.

Yapılandırma: OBYR, OBXR ve Hesap Eşleşmesi

Avans yapılandırması SPRO → Financial Accounting → Accounts Receivable and Accounts Payable → Business Transactions → Down Payment Made / Down Payment Received yolundan yapılır.

**Adım 1 — Alternatif Mutabakat Hesapları**

159 ve 340 hesapları FS00'da mutabakat hesabı tipi (K veya D) ile açılmalıdır; aksi halde OBYR/OBXR ataması hata verir.

**Adım 2 — Vergi Kodu ve Avans KDV'si**

OBXB (Down Payment Tax Clearing) ile avans üzerindeki vergi için mahsup hesabı tanımlanır. Türkiye uygulamasında avans tahsilatı için fatura düzenlenmedikçe KDV doğmadığından, avans kayıtları çoğunlukla sıfır oranlı veya vergi dışı kodla girilir. Avans faturası kesilen sektörlerde (inşaat hakedişleri gibi) vergi kodu zorunlu kılınarak KDV avans aşamasında hesaplanır.

**Adım 3 — Satın Alma Siparişi Bağlantısı (S/4HANA)**

S/4HANA'da satın alma siparişi (ME21N) kalemine "Down Payment Category" alanı ile avans yüzdesi veya tutarı girilebilir. ME2DP (Down Payment Monitor) ile siparişe bağlı avans talepleri toplu oluşturulur ve takip edilir. MIRO'da fatura girişinde SAP açık avansı otomatik önerir ve mahsup ekranını açar.

**Adım 4 — F110 Ödeme Programı**

Avans taleplerinin otomatik ödenmesi için FBZP'de ödeme yöntemine "Özel GL işlemlerine izin ver" seçilir ve F110 parametrelerinde Special G/L Indicator alanına F girilir.

Tedarikçi ve Müşteri Avans Süreci: Adım Adım

**Tedarikçi (Verilen Avans) Akışı**

| Adım | T-kodu | Kayıt |

|---|---|---|

| 1. Avans talebi | F-47 | Not kaydı, GL etkisi yok |

| 2. Avans ödemesi | F-48 veya F110 | 159 Borç / 102 Banka Alacak |

| 3. Fatura girişi | MIRO / FB60 | 7XX/153 Borç / 320 Alacak |

| 4. Avans mahsubu | F-54 | 320 Borç / 159 Alacak |

**Müşteri (Alınan Avans) Akışı**

| Adım | T-kodu | Kayıt |

|---|---|---|

| 1. Avans talebi | F-37 | Not kaydı |

| 2. Avans tahsilatı | F-29 | 102 Banka Borç / 340 Alacak |

| 3. Satış faturası | VF01 / FB70 | 120 Borç / 600 + 391 Alacak |

| 4. Avans mahsubu | F-39 | 340 Borç / 120 Alacak |

SD tarafında faturalama planı (billing plan) kullanılıyorsa avans talebi FAZ faturalama türü ile otomatik oluşur; nihai faturada AZWR koşulu ile avans düşülür ve mahsup ayrı bir F-39 işlemine gerek kalmadan yapılır.

**Kısmi mahsup:** F-54 / F-39 ekranında avansın tamamı yerine bir kısmı mahsup edilebilir. Kalan tutar 159/340 hesabında açık kalır ve sonraki faturalarla kapatılır. Hakediş usulü çalışan inşaat ve proje şirketlerinde bu yöntem yaygındır.

Dönem Sonu: Raporlama, Dövizli Avans ve Kontroller

**Açık avans raporlaması**

**Dövizli avanslar**

Dövizli avanslar FAGL_FCV döviz değerlemesinde genellikle değerleme dışı bırakılır, çünkü avans parasal olmayan bir kalem olarak kabul edilir ve tarihi kurla taşınır. Bu davranış, değerleme alanı ayarlarında özel GL göstergesi A'nın hariç tutulmasıyla sağlanır. Şirket politikası veya vergi danışmanının görüşü farklıysa ayar buna göre değiştirilmelidir.

**Dönem sonu kontrol listesi**

1. Faturası gelmiş ancak mahsup edilmemiş avansları FBL1N ile tespit edin

2. 159/340 GL bakiyesini alt defter toplamıyla karşılaştırın

3. Uzun süredir açık avanslar için tedarikçi mutabakatı (F.18) gönderin

4. Avans talebi olarak bekleyip ödenmemiş F kalemlerini temizleyin (F-47 iptali veya FBRA ters kayıt)

SSS

**SAP'ta avans talebi ile avans kaydı arasındaki fark nedir?**

Avans talebi (F-47 / F-37, özel GL göstergesi F) yalnızca bir not kaydıdır; genel muhasebeye etki etmez ve ödeme/tahsilat hatırlatıcısı işlevi görür. Avans kaydı (F-48 / F-29, özel GL göstergesi A) ise banka hareketiyle birlikte gerçek muhasebe kaydı oluşturur ve 159/340 bakiyesini etkiler.

**Fatura girildiğinde avans otomatik kapanır mı?**

Hayır. Standart FI'da fatura ve avans ayrı kalemlerdir; mahsup için F-54 (tedarikçi) veya F-39 (müşteri) çalıştırılmalıdır. MIRO'da siparişe bağlı avans varsa SAP mahsup ekranını önerir; SD faturalama planında ise AZWR koşuluyla mahsup otomatik yapılır.

**Avans ödemesini F110 ile yapabilir miyim?**

Evet. Önce F-47 ile avans talebi oluşturulur. FBZP'de ödeme yöntemi özel GL işlemlerine açılır ve F110 parametrelerinde özel GL göstergesi F girilir. Program talebi okuyup ödemeyi A göstergesiyle muhasebeleştirir.

**Avans kaydı yanlış hesaba gitti, nereden kontrol edilir?**

Önce OBYR/OBXR'de ilgili mutabakat hesabı için A göstergesinin alternatif hesabını kontrol edin. Tedarikçi ana verisinde (FK03) farklı bir mutabakat hesabı varsa, o hesap için de alternatif hesap tanımlı olmalıdır. Eksik tanım "Special G/L indicator A not defined for account" hatasına yol açar.

**Avans için KDV hesaplanmalı mı?**

Türkiye'de avans tahsilatında fatura düzenlenmedikçe KDV doğmaz; bu nedenle çoğu şirkette avans kayıtları vergi dışı kodla girilir. Avans faturası düzenlenen durumlarda vergi kodu ile KDV avans aşamasında hesaplanır ve OBXB'deki vergi mahsup hesabı kullanılır. Uygulama için mali müşavir görüşü alınmalıdır.

---

Avans süreçleri, özellikle proje bazlı çalışan ve dövizli tedarik yapan şirketlerde bilanço doğruluğunu doğrudan etkiler. Mahsup edilmemiş avanslar hem tedarikçi mutabakatlarını hem de dönem sonu kapanışını zorlaştırır. CONSULANT olarak OBYR/OBXR yapılandırmasından F110 entegrasyonuna ve S/4HANA sipariş bazlı avans yönetimine kadar tüm süreci kuruyor ve iyileştiriyoruz. [Bizimle iletişime geçin](/iletisim) — mevcut avans sürecinizi birlikte değerlendirelim.

**CONSULANT | SAP FI · CO · PA · ABAP Danışmanlık**