SAP Tahakkuk ve Dönemsellik: FBD1, F.14, FBS1 Rehberi

TL;DR

SAP'ta dönemsellik ilkesi üç araçla uygulanır: sabit tutarlı ve periyodik kayıtlar için yinelenen belgeler (FBD1 + F.14), ay sonu tahakkuk edilip ertesi ay otomatik ters kaydı gereken işlemler için tahakkuk/ertelenmiş belgeler (FBS1 + F.81) ve sözleşme bazlı, dönemlere yayılan tutarlar için S/4HANA Accrual Management (Accrual Engine). Doğru araç seçimi, ay sonu kapanış süresini ve 180/280/380/381 hesaplarının mutabakat yükünü doğrudan belirler.

SAP'ta Dönemsellik Neden Ayrı Bir Süreçtir?

Dönemsellik ilkesi, gelir ve giderlerin nakit hareketine göre değil, ait oldukları döneme göre muhasebeleştirilmesini gerektirir. Yıllık peşin ödenen sigorta primi, üç aylık faturalanan kira veya henüz faturası gelmemiş danışmanlık hizmeti bu ilkenin tipik örnekleridir. SAP'ta bu kayıtlar FB50 ile elle girilebilir; ancak her ay tekrarlanan elle kayıt hem hata riskini hem de kapanış süresini artırır.

Tekdüzen Hesap Planı'nda (TDHP) dönemsellik şu hesaplarla izlenir:

| Hesap | Anlamı | Tipik SAP Aracı |

|---|---|---|

| 180 / 280 | Gelecek Aylara / Yıllara Ait Giderler | FBD1 + F.14 veya Accrual Engine |

| 380 / 480 | Gelecek Aylara / Yıllara Ait Gelirler | FBD1 + F.14 veya RAR |

| 181 | Gelir Tahakkukları | FBS1 + F.81 |

| 381 | Gider Tahakkukları | FBS1 + F.81 veya PO Accruals |

SAP bu ihtiyaçları farklı mantıkla çalışan araçlarla karşılar. Yinelenen belge, belirli tarihlerde aynı kaydı tekrar üretir. Tahakkuk belgesi, bir kaydı bugün atıp ileri tarihte otomatik ters çevirir. Accrual Engine ise toplam tutarı vade boyunca hesaplayarak her dönem kendi payını kaydeder. Bu ayrımı netleştirmeden kurulan süreçler, genellikle ay sonunda Excel ile tutulan yardımcı tablolara dönüşür.

Yinelenen Belgeler: FBD1, F.14 ve FKMT

Yinelenen belge (recurring entry), her ay aynı hesaba aynı tutarla atılan kayıtlar için kullanılır: 180'den gider hesabına aylık sigorta itfası, sabit kira gideri veya aylık amortisman dışı sabit dağıtımlar gibi.

**Adım 1 — Belgeyi oluşturma (FBD1)**

FBD1 ekranında ilk çalıştırma tarihi, son çalıştırma tarihi ve ay cinsinden aralık (örneğin her ay için 1) girilir. Alternatif olarak, düzensiz tarihler için tanımlı bir çalıştırma takvimi (run schedule) kullanılabilir. Ardından kalemler normal FB50 mantığıyla girilir: örneğin 770 Genel Yönetim Giderleri borç / 180 Gelecek Aylara Ait Giderler alacak. FBD1 genel muhasebeye kayıt atmaz; yalnızca bir şablon belge oluşturur.

**Adım 2 — Periyodik çalıştırma (F.14)**

F.14 (program SAPF120), seçilen çalıştırma tarihi aralığında vadesi gelen yinelenen belgeleri okur ve bir batch input oturumu oluşturur. Oturum SM35'te işlenince gerçek muhasebe belgeleri oluşur. F.14 çoğunlukla SM36 ile her ayın son iş günü için arka plan işi olarak planlanır.

**Yardımcı t-kodları**

**Hesap tayin modeli (FKMT)**

Tutarı her ay değişen ancak dağılım oranı sabit kalan kayıtlar için FKMT ile hesap tayin modeli tanımlanır. Model, eşdeğerlik numaralarıyla (equivalence numbers) toplam tutarı birden fazla masraf yeri veya hesaba orantılı böler. FB50'de model çağrılarak kayıt saniyeler içinde oluşturulur. Yinelenen belgenin aksine tutar her seferinde kullanıcı tarafından girilir.

Tahakkuk ve Ters Kayıt: FBS1 ve F.81

Ay sonu kapanışında faturası henüz gelmemiş giderler (elektrik, danışmanlık, nakliye) 381 Gider Tahakkukları hesabına, henüz faturalanmamış gelirler ise 181 Gelir Tahakkukları hesabına alınır. Bu kayıtların ertesi ayın ilk günü ters çevrilmesi gerekir; fatura geldiğinde normal akışla kaydedilir.

**FBS1 ile tahakkuk belgesi**

FBS1, FB50'den farklı olarak başlık ekranında zorunlu iki alan içerir: ters kayıt nedeni (reversal reason) ve ters kayıt tarihi. Ters kayıt nedeni SPRO'da tanımlanır ve "farklı kayıt tarihine izin ver" seçeneği işaretli olmalıdır; aksi halde ters kayıt orijinal belgeyle aynı döneme düşer. Türkiye uygulamasında ters kayıt tarihi genellikle bir sonraki ayın 1'i olarak verilir.

**F.81 ile toplu ters kayıt**

F.81, kayıt tarihi ve ters kayıt tarihi kriterine göre FBS1 ile atılmış tüm tahakkuk belgelerini toplu ters çevirir. Program önce test modunda çalıştırılmalı, ardından gerçek modda kayıt atılmalıdır. Ters çevrilen belgeler FB03'te "Reversed with" alanında orijinal belgeye bağlanır.

**Ters kayıt yöntemi seçimi**

| Yöntem | Etki | Ne Zaman |

|---|---|---|

| Normal ters kayıt | Borç/alacak yer değiştirir, hesap ciroları şişer | Varsayılan uygulama |

| Negatif kayıt (negative posting) | Orijinal tarafta eksi tutar, ciro değişmez | Mizan cirolarının temiz kalması isteniyorsa |

Negatif kayıt için şirket kodunda (OB41 / şirket kodu global verileri) negatif kayda izin verilmeli ve ters kayıt nedeninde ilgili seçenek işaretlenmelidir.

S/4HANA Accrual Management ve Satın Alma Siparişi Tahakkukları

Yinelenen belgeler sabit tutarlı kayıtlar için yeterlidir; ancak sözleşme bazlı, farklı başlangıç tarihli ve gün bazında yayılması gereken tutarlarda yetersiz kalır. S/4HANA'da bu ihtiyaç Accrual Engine üzerinden karşılanır.

**Manuel tahakkuklar (Manual Accruals)**

ACACTREE01 ile tahakkuk nesnesi (accrual object) oluşturulur: toplam tutar, başlangıç ve bitiş tarihi, gider hesabı ve masraf yeri girilir. Sistem tutarı vade boyunca (doğrusal veya gün bazlı) dağıtır. Periyodik tahakkuk çalıştırması her ay ilgili payı kaydeder; nesneler ACACTREE02 ile izlenir. 12 aylık bir sigorta poliçesi için tek bir nesne yeterlidir; FBD1'deki gibi her poliçe için ayrı şablon ve son tarih yönetimi gerekmez.

**Satın alma siparişi tahakkukları (Purchase Order Accruals)**

S/4HANA 1909 ve sonrasında, hizmet satın alma siparişleri için mal girişi veya faturası gelmeden gider tahakkuku otomatik hesaplanabilir. Fiori "Manage Purchase Order Accruals" uygulamasında sorumlu kişi tahmini tutarı onaylar veya düzeltir; periyodik çalıştırma 381 karşılığını kaydeder ve fatura geldiğinde tahakkuk otomatik çözülür. Bu yöntem, ay sonunda birimlerden e-posta ile tahakkuk listesi toplama ihtiyacını büyük ölçüde ortadan kaldırır.

**Yıl sonu: 280'den 180'e aktarım**

Birden fazla yıla yayılan giderlerde, gelecek yıla düşecek kısım bilançoda 180'e sınıflandırılmalıdır. Bu aktarım çoğu şirkette yıl sonunda FBS1 veya FB50 ile tek bir sınıflandırma kaydıyla yapılır. Accrual Engine kullanılan yapılarda kısa/uzun vade ayrımı tahakkuk nesnesinin kalan vadesinden raporlanabilir.

**Kontrol ve raporlama**

SSS

**FBD1 ile oluşturduğum belge neden kayıt atmadı?**

FBD1 yalnızca şablon oluşturur. Kaydın oluşması için F.14 çalıştırılmalı ve oluşan batch input oturumu SM35'te işlenmelidir. Oturum hata verdiyse SM35 kayıt günlüğünde kapalı dönem (OB52) veya bloke hesap gibi nedenler görülür.

**Yinelenen belgenin tutarını sonradan değiştirebilir miyim?**

FBD2 ile yalnızca metin, ödeme koşulu gibi sınırlı alanlar değiştirilebilir; tutar ve hesap değiştirilemez. Tutar değişikliğinde mevcut belgede son çalıştırma tarihi kısaltılır ve FBD1 ile yeni belge oluşturulur.

**FBS1 ile FB50 arasındaki fark nedir?**

İkisi de genel muhasebe kaydı atar; FBS1 ek olarak ters kayıt nedeni ve tarihini belge başlığında saklar. Bu sayede F.81 ile toplu ters kayıt yapılabilir. FB50 ile atılan tahakkuklar tek tek FB08 ile ters çevrilmek zorundadır.

**Accrual Engine'e geçmek için S/4HANA şart mı?**

Accrual Engine ECC'de de mevcuttur; ancak Manual Accruals ve Purchase Order Accruals fonksiyonları S/4HANA ile olgunlaşmıştır ve Fiori uygulamalarıyla desteklenir. ECC'de çoğu şirket FBD1 + FBS1 kombinasyonuyla çalışır.

**Gider tahakkukunda KDV hesaplanır mı?**

Hayır. 381 tahakkuku fatura öncesi bir tahmin kaydıdır; KDV fatura girişinde (MIRO / FB60) oluşur. Tahakkuk kayıtları vergi kodu olmadan girilir; şirket kodunda vergi kodu zorunlu tutulan hesaplar varsa tahakkuk hesapları bu kontrolden muaf tutulmalıdır.

---

Dönemsellik kayıtları, ay sonu kapanışının en çok elle yapılan ve en çok mutabakat gerektiren adımlarından biridir. CONSULANT olarak FBD1/F.14 otomasyonu, FBS1/F.81 ters kayıt kurgusu ve S/4HANA Accrual Management kurulumuyla kapanış süresini kısaltıyor, 180/280/381 hesaplarını mutabık hale getiriyoruz. [Bizimle iletişime geçin](/iletisim) — mevcut tahakkuk sürecinizi birlikte değerlendirelim.

**CONSULANT | SAP FI · CO · PA · ABAP Danışmanlık**